ผู้เขียนและเรียบเรียงบทความ: พท.ปาลิตา สุรินยา นักวิทยาศาสตร์สุขภาพ โรงพยาบาลการแพทย์แผนไทย มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์

ไมเกรนเป็นสาเหตุหนึ่งของอาการปวดศีรษะ เป็นโรคทางระบบประสาทที่พบได้บ่อยในวัยเจริญพันธุ์ ซึ่งพบได้ในเพศหญิงมากกว่าเพศชายและผู้ที่มีความเครียดสูง โรคไมเกรนเป็นโรคที่ส่งผลกระทบต่อคุณภาพชีวิตอย่างมาก ทั้งด้านร่างกาย ด้านอารมณ์และด้านสังคม ลักษณะสำคัญของโรคไมเกรนประกอบด้วยอาการปวดศีรษะเป็นอาการเด่น มีอาการกำเริบเป็นครั้งคราว ส่วนใหญ่จะมีอาการปวดแบบตุบๆ เข้ากับจังหวะการเต้นของหัวใจ ที่บริเวณขมับหรือศีรษะด้านใดด้านหนึ่งหรือปวดด้านเดียวก่อนแล้วจึงปวด 2 ด้าน ในบางรายอาจมีอาการปวดกระบอกตา คลื่นไส้หรืออาเจียนร่วมด้วย โดยมีระยะเวลาในการปวดศีรษะนาน 4-72 ชั่วโมง ซึ่งอาการอาจเป็นๆหายๆหรือเป็นแบบเรื้อรัง

ในศาสตร์การแพทย์แผนไทย เข้าได้กับโรคลมปะกังหรือลมตะกัง เป็นโรคลมชนิดหนึ่ง เกิดเนื่องจากธาตุลมที่ผิดปกติ คือ ลมอุทธังคมาวาตา(ลมพัดจากเบื้องล่างขึ้นเบื้องบน) ทำให้ผู้ป่วยมีอาการปวดศีรษะมาก อาจจะปวดข้างเดียวหรือ 2 ข้าง ปวดเบ้าตา ปวดกระบอกตา ปวดขมับหรือมีอาการหูอื้อจากกองลมพัดขึ้นบน อาจจะมีอาการคลื่นไส้อาเจียนร่วมด้วยและธาตุไฟที่ผิดปกติ มีความร้อน ทำให้ดวงตาร้อนผ่าว สู้แสงจ้าไม่ได้ ชีพจรเต้นแรงขึ้น สะบัดร้อนสะบัดหนาวได้

ปัจจัยกระตุ้น

1. ความเครียด
2. การนอนหลับพักผ่อน
3. การอดอาหารหรือการทานอาหารบางชนิด
4. เสียง แสง กลิ่น
5. สภาพแวดล้อมที่ร้อนหรือเย็นเกินไป
6. กล้ามเนื้อบ่า คอ ที่แข็งเกร็ง
7. ฮอร์โมนก่อนมีประจำเดือน

การรักษาตามศาสตร์การแพทย์แผนไทย

การนวดบำบัด การกดเส้นและจุดการรักษาบริเวณบ่า-คอและศีรษะ เพื่อกระจายลมและเลือดลมบริเวณคอและศีรษะให้สามารถไหลเวียนได้ตามปกติ การนวดสามารถเพิ่มการไหลเวียนโลหิตในสมอง ผ่อนคลายกล้ามเนื้อและช่วยลดอาการปวดศีรษะจากโรคไมเกรนได้

การประคบสมุนไพร จะช่วยคลายกล้ามเนื้อและช่วยกระตุ้นการไหลเวียนของโลหิต

จ่ายยาสมุนไพร เนื่องจากอาการปวดศีรษะเกิดเพราะธาตุลมและธาตุไฟผิดปกติ การใช้ตำรับยาสมุนไพรกลุ่มยาหอมเพื่อช่วยในการกระจายเลือดลม ช่วยบรรเทาอาการปวดศีรษะ คลื่นไส้ อาเจียน วิงเวียนได้ โดยตำรับยาหอมตามบัญชียาหลักแห่งชาติ มีด้วยกัน 4 ตำรับ คือ ยาหอมนวโกฐ ยาหอมอินทจักร์ เป็นยารสสุขุมร้อน ยาหอมทิพโอสถและยาหอมเทพจิตร เป็นยารสสุขุมหอม ซึ่งก่อนเลือกใช้ยาผู้ป่วยต้องได้รับการตรวจโดยแพทย์แผนไทย

การพอกยาสมุนไพร โดยใช้สมุนไพรรสเย็น เช่น ฟ้าทะลายโจร ใบบัวบก ความเย็นของสมุนไพรจะช่วยดูดซับความร้อนและดึงความร้อนที่ค้างบริเวณดวงตา ทำให้รู้สึกสบาย ช่วยบรรเทาอาการตาล้า ปวดตา โดยก่อนหรือหลังจากการพอกอาจมีการเพิ่มการกดจุดหัวคิ้ว แนวไรผม กดรีดแนวหน้าผากและกดจุดขมับ เพื่อช่วยกระตุ้นการไหลเวียนของลม ช่วยคลายกล้ามเนื้อและทำให้รู้สึกโล่งมากขึ้น

วิธีบรรเทาอาการเบื้องต้น

1. หลีกเลี่ยงปัจจัยกระตุ้นที่ทำให้เกิดโรค เช่น เสียงที่ดังเกินไป กลิ่นฉุนหรือแสงที่จ้าเกินไป อยู่ที่สภาพแวดล้อมที่ไม่ร้อนเกินไปหรือเย็นเกินไป
2. ออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ
3. นอนหลับพักผ่อนให้เพียงพอ
4. จัดการความเครียด เช่น ฝึกสมาธิ เล่นโยคะ อ่านหนังสือ
5. งดอาหารแสลง เช่น หน่อไม้ คาเฟอีน อาหารรสจัด แอลกอฮอล์และสังเกตอาหารที่ทำให้กระตุ้นอาการปวดศีรษะ เช่น ชีส ของหมักดอง ช็อคโกแลต กล้วยหอม อาหารที่มีผงชูรส อาหารเย็นจัด เช่น น้ำแข็งหรือไอศกรีม

อาการปวดศีรษะไมเกรน เป็นโรคยอดฮิตของคนวัยทำงาน ส่งผลต่อทั้งสุขภาพกายและสุขภาพจิตเป็นอย่างมาก โดยเฉพาะคนในวัยทำงานที่ต้องเผชิญกับการแข่งขันและความกดดันอย่างต่อเนื่อง ทำให้ต้องเผชิญกับความเครียดสะสม ซึ่งการมีความรู้ ความเข้าใจและวิธีการบรรเทาอาการเบื้องต้น จึงเป็นพื้นฐานสำคัญของการเริ่มต้นสังเกตตนเองและบุคคลใกล้ชิด ให้ห่างไกลจากโรคไมเกรนได้ยิ่งขึ้นและหวังว่าผู้อ่านทุกคนจะได้รับประโยชน์จากบทความนี้กันนะคะ

อ้างอิง

1. เศรษฐดา วัฒนชีวโนปกรณ์, ภัทราพร ตันพรพิทักษ์, พุธิตา เล็กพุฒิกานต์, ธนกฤต โภคศิริ, &ศุภวิชญ์ ศิลกุล. (2021). Prevalence, Factors and Impact of Migraine Headache in Medical Students of Naresuan University. Health Science Clinical Research, 36(2), 35-46.
2. วรรณภา น้อยเกิด(2561).แนวทางเวชปฏิบัติการดูแลผู้ป่วยโรคไมเกรน คบสอ.บึงนาราง ปี2561.(ออนไลน์)สืบค้นจาก http://web.bnrhospital.go.th/
3. Taodanjak, J.,Tansuwanwong, S.,Taoprasert, Y., &Piansoongnern, K.(2021). การศึกษารูปแบบการรักษา โรคไมเกรนด้วยการแพทย์แผน ไทย. Journal of Educational Review Faculty of Education in MCU, 8(3), 112-119.
4. Khotaphan, S. (2021). ไมเกรนกับการแพทย์แผนไทย. Research Journal Phranakhon Rajabhat: Science and Technology, 16(1), 179-186.