ผู้เขียนและเรียบเรียงบทความ: แพทย์แผนไทยกชกร มุสิกพงษ์

วัยทองในสตรี เป็นอาการที่พบได้เมื่อผู้หญิงมีอายุอยู่ในช่วงประมาณ 45-55 ปี โดยมีสาเหตุจากภาวะรังไข่เริ่มหรือหยุดผลิตฮอร์โมนเพศตามธรรมชาติ ทั้งนี้สามารถพบอาการวัยทองได้ในผู้หญิงที่มีการผ่าตัดรังไข่เช่นกัน [1]

วัยทองในสตรี สามารถแบ่งออกได้เป็น 2 ช่วง คือ Perimenopause หมายถึง ช่วงใกล้หมดประจำเดือน โดยสังเกตจากรอบประจำเดือนที่ยาวนานเกินกว่า 60 วัน และ Postmenopause หมายถึง ช่วงหลังประจำเดือนหมดครบ 1 ปีหรือ 12 รอบเดือนต่อเนื่องกัน [2]

จากข้อมูลการสำรวจอาการที่พบผู้หญิงที่เริ่มเข้าสู่วัยทอง จะมีอาการแสดงอย่างหนึ่งที่อาจนำมาซึ่งปัญหากวนใจในการดำเนินชีวิตประจำวัน คือ อาการเกี่ยวกับทางเดินปัสสาวะ เพราะเมื่ออายุมากขึ้น การทำงานของอวัยวะในร่างกายก็จะค่อย ๆ เสื่อมลงเรื่อย ๆ สำหรับเพศหญิงที่เริ่มมีอายุมากขึ้นอาจพบเจออาการ เช่น ปัสสาวะแสบขัด กลั้นปัสสาวะไม่อยู่ [3]

สำหรับการดูแลสุขภาพในทางการแพทย์แผนไทย มีภูมิปัญญาการใช้สมุนไพรท้องถิ่นในหลากหลายรูปแบบ หนึ่งในนั้นก็เป็นวิธีการที่ทำได้ง่าย นั่นคือ การทำเครื่องดื่มจากสมุนไพรที่ช่วยลดปัญหากวนใจจากการปัสสาวะที่ไม่ปกติ ได้แก่ น้ำตะไคร้

ตะไคร้ (lemongrass) มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Cymbopogon citratus DC. Stapf เป็นพืชในสกุล Poaceae ตะไคร้เป็นสมุนไพรที่มีรสร้อน มีกลิ่นหอมเฉพาะตัวตามธรรมชาติ มีสรรพคุณช่วยขับลม แก้จุกเสียด ท้องอืดท้องเฟ้อ แก้โรคทางเดินปัสสาวะ นิ่ว ขับปัสสาวะ ประจำเดือนมาไม่ปกติ ใบและลำต้นประกอบด้วยน้ำมันหอมระเหยประมาณ 0.2-0.4 % ประกอบด้วยสารสำคัญคือ Citral, Myrcene, Citronellal, Geraniol, Menthol, Eugenol เป็นต้น น้ำมันตะไคร้มีฤทธิ์ขับลม ลดการบีบตัวของลำไส้ และมีฤทธิ์ฆ่าเชื้อแบคทีเรียและเชื้อราบางชนิด ลดปวดและต้านการอักเสบ [4] จากผลการศึกษาในสัตว์ทดลอง พบว่ามีฤทธิ์เป็นยาขับปัสสาวะอย่างอ่อน [5] สำหรับความเป็นพิษ ก็พบข้อมูลว่าการบริโภคในรูปแบบชาสามารถใช้ในมนุษย์ได้อย่างปลอดภัย [6, 7, 8]

การเตรียมชาตะไคร้ เราสามารถใช้เป็นตะไคร้สด ล้างทำความสะอาดจากนั้นหั่นบาง ๆ หรือทุบตามลำต้น ประมาณ 2-3 ต้น นำลงต้มในน้ำเดือดรอสักประมาณ 10-15 นาที กรองเอากากสมุนไพรออก เตรียมเป็นเครื่องดื่มทานแบบอุ่น ๆ หรือใช้เป็นตะไคร้อบแห้ง โดยนำตะไคร้อบแห้งประมาณ ½-1 กำมือ ใส่ลงในกาชาบรรจุน้ำร้อน ตั้งทิ้งไว้ประมาณ 5 นาที เตรียมเป็นรูปแบบน้ำชา ส่วนถ้าใครอยากให้มีความหอมมากขึ้นก็อาจจะเพิ่มใบเตยสักเล็กน้อย หรืออาจจะเพิ่มมะนาวสัก 1 ซีกพอให้มีรสชาติได้โดยยังคงมีสรรพคุณที่เราต้องการมุ่งเน้นเพื่อแก้ปัญหาด้านปัสสาวะ

อย่างไรก็ตาม การใช้เครื่องดื่มสมุนไพรไม่สามารถใช้เพื่อการรักษาโรคที่มีอาการซับซ้อนได้ ดังนั้นหากมีอาการเกี่ยวกับระบบทางเดินปัสสาวะที่ผิดปกติมาก เช่น มีไข้ ปัสสาวะเป็นเลือด มีอาการบวมตามร่างกาย ปวดเกร็งในช่องท้อง คลื่นไส้หรืออาเจียนร่วมด้วย ควรรีบพบแพทย์ผู้เชี่ยวชาญโดยทันที

สำหรับผู้ที่ต้องการปรึกษาและรักษาอาการผิดปกติในช่วงวัยทองด้วยกรรมวิธีทางการแพทย์แผนไทย สามารถเข้ารับการตรวจประเมินได้ ณ โรงพยาบาลการแพทย์แผนไทย มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ หรือสอบถามข้อมูลการรักษาเพิ่มเติมได้ที่ 074-282710 หรือ 082-5197196

อ้างอิง

1. สุรเกียรติ อาชานานุภาพ. ตำราการตรวจรักษาโรคทั่วไป 2: โรคกับการดูแลรักษาและการป้องกัน. พิมพ์ครั้งที่ 5. กรุงเทพฯ: โฮลิสติกพับลิชชิ่ง. 2553.
2. Greendale GA, Lee NP, Arriola ER. The menopause. The Lancet. 1999;353(9152):571-80.
3. Czajkowski K, Broś-Konopielko M, Teliga-Czajkowska J. Urinary tract infection in women. Prz Menopauzalny. 2021;20(1):40-7.
4. มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์. (2551). สมุนไพรสำหรับงานสาธารณสุขมูลฐาน (พิมพ์ครั้งที่ 1). กรุงเทพฯ:มหาวิทยาลัย.
5. Carbajal D, Casaco A, Arruzazabala L, Gonzalez R, Tolon Z. Pharmacological study of Cymbopogon citratus leaves. J. Ethnopharmacol. 1989;25(1):103-7.
6. Huxtable RJ. Herbal teas and toxins: novel aspects of pyrrolizidine poisoning in the United States. Perspect. Biol. Med. 1980;24:l-14.
7. Leite J, Maria De Lourdes VS, Maluf E, Assolant K, Suchecki D, Tufik S, et al. Pharmacology of lemongrass (Cymbopogon citratus Stapf). III. Assessment of eventual toxic, hypnotic and anxiolytic effects on humans. J. Ethnopharmacol. 1986;17(1):75-83.
8. Ekpenyong CE, Daniel NE, Antai, AB. Effect of lemongrass tea consumption on estimated glomerular filtration rate and creatinine clearance rate. J Ren Nutr. 2015;25(1):57-66.