ในแต่ละวันคนเรารับประทานสิ่งต่างๆเข้าไปมากมาย ทั้งของที่เป็นประโยชน์ และไม่เป็นประโยชน์ต่อร่างกาย อาหารและสิ่งต่างๆเมื่อเข้าไปสู่ร่างกายจะถูกย่อยโดยกระบวนการย่อยและดูดซึมสารอาหารของร่างกายเริ่มจากกระบวนการย่อยในปาก หลอดอาหาร กระเพาะอาหาร ลำไส้เล็ก ลำไส้ใหญ่ จนจบกระบวนการย่อยและการดูดซึมกลับ และถูกขับออกนอกร่างกายทางทวารหนักในรูปของของเสียที่เรียกว่า อุจจาระ แล้วอาการท้องผูกเป็นอย่างไร?

ท้องผูกเป็นอาการที่พบได้บ่อย หมายถึง การที่ลำไส้ไม่สามารถขับถ่ายอุจจาระได้ง่ายและสม่ำเสมอ โดยมีความถี่ของการขับถ่ายอุจจาระน้อยกว่า 3 ครั้งต่อสัปดาห์ร่วมกับก้อนอุจจาระมีลักษณะแข็งและยากต่อการขับถ่ายออกมา คนที่มีท้องผูกอาจรู้สึกเจ็บปวดเวลาถ่ายอุจจาระซึ่งมักต้องออกแรงเบ่ง ท้องอืดมีลมเยอะ แน่นท้องและรู้สึกว่าถ่ายไม่หมดรวมถึงถ่ายอุจจาระใช้เวลานาน

สาเหตุของท้องผูกที่พบบ่อย ได้แก่ การรับประทานอาหารไม่สม่ำเสมอ และมีปริมาณเส้นใยไม่เพียงพอขาดการออกกำลังกาย (โดยเฉพาะอย่างยิ่งในผู้สูงอายุ)ยาบางชนิดกลุ่มอาการลำไส้ทำงานแปรปรวนการเปลี่ยนแปลงในชีวิตหรือกิจวัตร เช่น การตั้งครรภ์ อายุมาก การเดินทางท่องเที่ยว การใช้ยาระบายไม่ถูกต้องการละเลยที่จะออกแรงเบ่งเพื่อขับถ่ายอุจจาระโรคหรือสภาวะบางอย่าง เช่น โรคหลอดเลือดสมอง (พบได้บ่อยที่สุด)ปัญหาของลำไส้ใหญ่และไส้ตรง และการทำงานของลำไส้เอง (ภาวะท้องผูกเรื้อรังไม่รู้สาเหตุ) เมื่อมีปัญหาเรามักจะหาวิธีการรักษาหรือบรรเทาอาการด้วยวิธีการต่างๆ เช่นการรับประทานอาหารกากใย ผักผลไม้ มากขึ้น การใช้ยาบรรเทาอาการท้องผูก การออกกำลังกาย รวมไปถึงการนวดเพื่อช่วยลดอาการท้องผูก

วิธีการตรวจ

1. จากประวัติท้องผูก ถ่ายเป็นก้อนขี้แพะ เบื่ออาหาร นอนไม่หลับ2
2. คลำก้อนหน้าท้อง พบก้อนได้ทุกตำแหน่ง มักพบเหนือสะดือ
3. เคาะท้อง เพื่อดูลมในท้องว่ามีหรือไม่

สูตรการรักษา

1. นวดพื้นฐานขาทั้ง2 ข้าง เปิดประตูลม
2. นวดสัญญาณ 1,2,3 หลัง เน้น สัญญาณ 3
3. นวดสัญญาณ 1,2,3,4,5 ขาด้านนอกเน้นสัญญาณ 2
4. นวดสัญญาณ 1,2,3,4 ขาด้านใน + เดินเส้นถึงตาตุ่ม กด ส.5
5. นวดท้อง
   • นวดท่าแหวก ท่านาบ ข้างละ 3 รอบ
   • นวดท่าโกย 3 รอบ
   • นวดสัญญาณ 1,3 และ 2,4
   • เปิดประตูลม (สัญญาณ 5 ท้อง) ครั้งที่ 1 จับชีพจร
   • เปิดประตูลมครั้ง ที่ 2 (ต่ำจากสัญญาณ 5 ) 1 นิ้วมือ จับชีพจร พลิกตัวซ้าย –ขวา ก่อนลุก

คำแนะนำหลังการนวด

1. หลังตื่นนอนให้ดื่มน้ำ 1 แก้ว (ประมาณ 200 ซีซี) ทันที แนะนำเป็นน้ำอุ่นหรือน้ำธรรมดาหลีกเลี่ยงน้ำเย็น
2. รับประทานอาหารที่มีแบคทีเรียช่วยเพิ่มการย่อย และการดูดซึม และอาหารที่มีเส้นใยเป็นประจำ เช่น ผักสด ผลไม้สด หัวไชเท้าฝอย โยเกิร์ต และ น้ำผึ้ง น้ำขิง และควรหลีกเลี่ยงการรับประทานอาหารที่ไม่มีเส้นใยหรือมีน้อย เช่น ไอศกรีม ชีส เนื้อสัตว์ หรืออาหารสำเร็จรูป
3. การฝึกให้มีนิสัยการขับถ่ายที่ดี ควรฝึกให้ถ่ายอุจจาระสม่ำเสมอ พบว่าเวลาที่เหมาะสมสำหรับการถ่ายอุจจาระควรเป็นหลังตื่นนอนตอนเช้า หรือหลังอาหารมื้อใดมื้อหนึ่ง
4. ท่านั่งที่เหมาะสมกับการขับถ่ายอุจจาระ ท่านั่งขับถ่ายมีผลอย่างมากต่อการขับถ่ายอุจจาระ ท่านั่งที่ถูกจะช่วยให้ไส้ตรงทำมุมดีขึ้นต่อการขับถ่าย ช่วยให้กล้ามเนื้อทำงานได้อย่างมีประสิทธิผลและไม่ล้า ท่าที่ควรนั่งขับถ่ายคือท่าประเภทนั่งยองหรืองอเข่า
5. ทำจิตใจให้แจ่มใส ไม่เครียด พักผ่อนนอนหลับให้เพียงพอ

เขียนบทความโดย พท.ป.พิมพ์วิภา แพรกหา โรงพยาบาลการแพทย์แผนไทย มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์