อาการนอนไม่หลับเป็นอาการที่พบได้กับทุกเพศทุกวัย โดยจะพบบ่อยในวัยผู้สูงอายุและพบในเพศหญิงมากกว่าเพศชาย ซึ่งสาเหตุก็แตกต่างกันไป บางรายอาจเกิดจากปัญหาการเจ็บป่วยทางร่างกาย หรือ จิตใจ ซึ่งผลจาการนอนไม่หลับส่วนใหญ่จะทำให้ร่างกายมีอาการอ่อนเพลีย ปวดศีรษะ จิตใจมีความกังวล ร่างกายไม่สดชื่น ทำให้ทำงานไม่เต็มประสิทธิภาพ เนื่องจากมีอาการอ่อนเพลีย เหนื่อยง่าย ไม่ค่อยมีแรง และง่วงนอนได้ง่าย

โรคนอนไม่หลับสามารถแบ่งได้ตามลักษณะดังนี้

แบ่งตามช่วงเวลาของการนอนไม่หลับ

1. ผู้ป่วยมีปัญหานอนหลับยากใช้เวลานานกว่าจะหลับ ภาวะดังกล่าวอาจสัมพันธ์กับภาวะวิตกกังวล
2. ภาวะที่ผู้ป่วยไม่สามารถนอนหลับได้ยาว มีการตื่นกลางดึกบ่อย ภาวะดังกล่าวอาจเกี่ยวข้องกับปัญหาทางกาย เช่นภาวะหยุดหายใจขณะหลับจากการอุดกั้น หรือ การตื่นมาปัสสาวะกลางคืนบ่อยครั้ง
3. ภาวะที่ผู้ป่วยตื่นเร็วกว่าเวลาที่ควรจะตื่น อาจพบได้ในผู้ป่วยที่มีภาวะซึมเศร้า

แบ่งตามระยะเวลาที่เกิดโรคจะแบ่งได้สองกลุ่มคือ

• โรคการนอนไม่หลับจากการปรับตัว เช่น จากความเครียด, การเจ็บป่วย, ปัญหาวิตกกังวล, สถานที่นอนหรือสิ่งแวดล้อมที่เปลี่ยนแปลงไป โดยเมื่อปัจจัยที่กล่าวไปหายไปอาการนอนไม่หลับก็มักกลับมาปกติ
• โรคการนอนไม่หลับเรื้อรัง ผู้ป่วยจะมีภาวะนอนไม่หลับอย่างน้อย 3 ครั้งต่อสัปดาห์และเป็นมาอย่างน้อย 3 เดือน

อาการของผู้ป่วยที่มีภาวะนอนไม่หลับ

1. อ่อนเพลีย
2. ไม่สามารถมีสมาธิกับการทำงาน, ความจำเปลี่ยนแปลง
3. ความสามารถในการทำงานลดลง
4. อารมณ์หงุดหงิดกระสับกระส่าย
5. ง่วงนอนเวลากลางวัน
6. ขาดพลังในการใช้ชีวิตอ่อนเพลีย
7. กังวลเกี่ยวกับปัญหาการนอนที่เกิดขึ้น

การปฏิบัติตัวเพื่อป้องกันและบรรเทาปัญหานอนไม่หลับ

1. เข้านอนตรงเวลาและตื่นตรงเวลาเป็นประจำในเวลาใกล้เคียงกันทุกวัน
2. ไม่ควรออกกำลังกายก่อนเวลานอน 2 ชั่วโมง
3. สร้างบรรยากาศห้องนอนที่เหมาะสมโดยมีความเงียบสงบและไม่ร้อนไปหรือหนาวไป
4. ควรปิดไฟขณะนอนหลับ
5. ก่อนเวลานอน 1 ชั่วโมงควรผ่อนคลาย เช่น ฟังเพลงสบายๆ, อ่านหนังสือ, นั่งสมาธิ, ทำกิจกรรมเบาๆ ที่ทำให้ไม่ตื่นเต้นและไม่เครียด
6. หลีกเลี่ยงการใช้เครื่องมือสื่อสาร หรืออุปกรณ์อิเลกทรอนิกส์ก่อนการเข้านอน 1 ชม. เช่น เล่นอินเตอร์เน็ต, เล่นเกมส์, ดูโทรทัศน์หรือภาพยนตร์ ที่มีความตื่นเต้น
7. ไม่ควรดื่มชา,กาแฟ และเครื่องดื่มที่มีคาเฟอีน อย่างน้อย 6 ชั่วโมงก่อนการนอน
8. ไม่ควรทานอาหารมื้อใหญ่ อย่างน้อย 4 ชม. ก่อนการนอนหลับ
9. สามารถนอนงีบได้ในเวลากลางวันโดยงีบไม่เกิน 20 นาทีและไม่ควรงีบหลับหลังบ่ายสามโมง
10. ไม่ควรดื่มน้ำมากกว่า 1 แก้วก่อนนอนและแนะนำให้ปัสสาวะก่อนเข้านอน

บรรเทา อาการนอนไม่หลับโดยการนวด

อาการนอนไม่หลับสามารถใช้การนวดเพื่อบรรเทาอาการให้ดีขึ้นได้ โดยการนวดแก้อาการนอนไม่หลับควรทำให้ร่างกายเกิดความผ่อนคลายที่สุด โดยไม่กดนวดแรงเกินไป เพื่อช่วยให้กล้ามเนื้อที่ตึงเกร็ง มีความคลายตัว เพิ่มการไหลเวียนโลหิตไปเลี้ยงส่วนต่างๆของร่างกาย โดยเฉพาะศีรษะ จะช่วยลดความเครียด อาการปวดมึนศีรษะ โดยสามารถใช้การนวดแบบนวดตัวทั่วไป นวดน้ำมัน หรือ นวดกดเฉพาะจุดได้

การนวดทั้งตัวเพื่อความผ่อนคลายกล้ามเนื้อทั่วร่างกาย โดยเน้นนวดพื้นฐานขา พื้นฐานหลัง นวดคลายกล้ามเนื้อ คอ บ่า ไหล่ แขน นวดคลายกล้ามเนื้อทั่วศีรษะด้านหน้า และด้านหลัง และกดจุดคลายกล้ามเนื้อศีรษะ ตามจุดสัญญาณ 1-5 ศีรษะหน้าและหลัง อาจใช้น้ำมันนวดที่มีกลิ่นอโรมา เช่น กลิ่นยูคาลิปตัส ,กลิ่นมะลิ หรือกลิ่นวานิลลา เป็นต้น ช่วยเพิ่มความผ่อนคลาย ลดความเครียด และ ตามด้วยการประคบสมุนไพรอุ่นๆ จะยิ่งทำให้กล้ามเนื้อผ่อนคลายลดการตึงเกร็งได้มากขึ้น อีกทั้งกลิ่นของสมุนไพรยังช่วยทำให้ระบบทางเดินหายใจโล่ง สดชื่นขึ้นได้

อ้างอิงข้อมูลจาก: https://www.nonthavej.co.th/Insomnia-2.php

บทความโดย: พท.ป.พิมพ์วิภา แพรกหา นักวิทยาศาสตร์สุขภาพ โรงพยาบาลการแพทย์แผนไทย คณะการแพทย์แผนไทย มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์