ในปัจจุบันเห็นได้ชัดว่า การให้การดูแลมารดาหลังคลอดด้วยศาสตร์การแพทย์แผนไทยในสถานบริการทั้งภาครัฐและเอกชน มีการให้บริการในหลายรูปแบบ หลายขั้นตอน ไม่ว่าจะเป็นขั้นตอนของการอบไอน้ำสมุนไพร การขัดผิวด้วยสมุนไพร การนวด การนาบ การนั่งถ่าน และการทับหม้อเกลือ รวมไปถึงการประคบสมุนไพร ซึ่งเป็นขั้นตอนที่สำคัญขั้นตอนหนึ่ง ที่ถูกกำหนดให้อยู่ในขั้นตอนของการให้บริการหลังคลอดในสถานบริการแทบทุกแห่ง

        [b]การประคบสมุนไพร[/b] เป็นการนำสมุนไพรสดหรือแห้งหลายชนิดมาห่อรวมกัน และนำมานึ่งด้วยความร้อน จากนั้นนำมาประคบตามส่วนต่างๆ ของร่างกาย เช่น แขน ท้อง หลัง สะโพก และขา เป็นต้น สำหรับหญิงหลังคลอดจะเพิ่มการประคบในบริเวณรอบเต้านมทั้ง 2 ข้าง เพื่อบรรเทาอาการคัดเต้านม และช่วยให้น้ำนมไหลสะดวกยิ่งขึ้น นอกจากนั้นการประคบยังช่วยลดอาการเป็นตะคริว กระตุ้นการไหลเวียนโลหิต ช่วยคลายกล้ามเนื้อ และบรรเทาอาการปวดเมื่อยจากการเลี้ยงดูบุตร
[separator]


           ในการประคบสมุนไพรห้ามใช้ลูกประคบที่มีความร้อนมากเกินไป  โดยเฉพาะบริเวณผิวหนังอ่อนๆ หรือบริเวณที่เคยเป็นแผลมาก่อน ถ้าต้องประคบควรใช้ผ้าขนหนูห่อทับอีกครั้งหรือรอจนกว่าลูกประคบจะคลายความร้อนลง ไม่ควรประคบสมุนไพรบริเวณที่มีการอักเสบ คือ มีอาการปวด บวม แดง ร้อน ภายใน 24 ชั่วโมงแรก เพราะอาจทำให้เกิดอาการบวมมากขึ้น และควรระวังเป็นพิเศษเมื่อต้องประคบหญิงหลังคลอดที่มีภาวะเบาหวาน เพราะอาจทำให้ผิวหนังไหม้หรือพองได้ง่าย โดยภายหลังการประคบคุณแม่ไม่ควรอาบน้ำทันทีเพราะน้ำจะชะล้างตัวยาออกจากผิวหนังและร่างกายอาจปรับตัวไม่ทัน ทำให้เป็นไข้ได้

           ลูกประคบที่ใช้แล้วสามารถเก็บได้นาน 3-5 วัน (กรณีใช้คนเดียว) และควรเก็บไว้ในตู้เย็นเพื่อช่วยยืดอายุการใช้งาน ถ้าตัวยาบูดเสียไม่ควรนำมาใช้อีก หากพบว่าลูกประคบที่ใช้ไม่มีสีเหลืองของไพลและขมิ้น หรือมีสีจางลงแล้ว ควรทำการเปลี่ยนลูกประคบใหม่ เนื่องจากคุณภาพของตัวยาอาจลดลง ซึ่งอาจทำให้การประคบได้ผลไม่เต็มที่


เอกสารอ้างอิง
มูลนิธิสาธารณสุขกับการพัฒนา. (2550). ตำราการนวดไทยเล่ม 1. กรุงเทพฯ : อุษาการพิมพ์.
369-371.
สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ. (2553). คู่มือบริหารงบกองทุนพัฒนาระบบการแพทย์
แผนไทยและการแพทย์ทางเลือกในระบบหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า ปีงบประมาณ
2554. กรุงเทพฯ : บริษัท สหมิตรพริ้นติ้งแอนด์พับลิสชิ่ง จำกัด. 46.
สถาบันการแพทย์แผนไทย. (มปป.). การประคบสมุนไพร. เข้าถึงได้จาก
http://ittm.dtam.moph.go.th/data_articles/t5.htm. เมื่อวันที่ 8 ต.ค. 53