ปัญหาข้อเข่าเสื่อมพบได้บ่อยในปัจจุบัน โดยเฉพาะวัยสูงอายุ ซึ่งอาจเกิดจากหลายสาเหตุ เช่น การออกกาลังกายที่ไม่ถูกต้อง เกิดจากการรับประทานยาบางชนิดหรืออาจเกิดจากพยาธิสภาพของกระดูกและข้อของแต่ละบุคคล อายุขัยที่มากขึ้น ปัญหาข้อเข่าเสื่อม ปวดตามข้อ ข้อฝืดนั้น ผู้ป่วยมักจะมีความทุกข์จากอาการปวด การรักษาให้หายขาดยังไม่มีการรักษาที่ได้ผล 100% ส่วนใหญ่การรักษามักจะเป็นการรักษาเพื่อพยุงอาการหรือรักษาตามอาการเท่านั้น เพื่อให้ผู้ป่วยได้รับความทุกข์ทรมานน้อยที่สุด สามารถประกอบอาชีพในชีวิตประจาวันได้

             ในสมัยก่อนเมื่อมีอาการปวดตามข้อ ข้อเสื่อม มักจะดูแลรักษาโดยการประคบความร้อน ซึ่งจะช่วยบรรเทาอาการช่วยลดอาการปวดและบวมได้ ช่วยให้สบายขึ้น แต่ยังไม่หายขาด ปัจจุบันแม้เทคโนโลยีจะก้าวหน้าไปมากก็ตาม ยังมีผู้ป่วยจานวนมากใช้วิธีการประคบความร้อน และหันกลับมาใช้ภูมิปัญญาไทยในการรักษา ซึ่งได้แก่ การประคบสมุนไพร ปัจจุบันมีผู้นิยมใช้กันมากขึ้นบางรายใช้การประคบสมุนไพรร่วมกับการนวดรักษาโรค และในผู้ป่วยบางรายใช้ควบคู่กับการใช้ยาแผนปัจจุบัน มีผลการศึกษาวิจัยของพยอม สุวรรณ (2543) เกี่ยวกับการนาวิธีประคบสมุนไพรด้วยความร้อนรักษาอาการปวดข้อ ข้อฝืดและโรคข้อเสื่อม พบว่า ภายหลังได้รับการประคบร้อนด้วยสมุนไพร อาการปวดข้อ ข้อฝืดและความลาบากในการทากิจกรรมประจาวันจะน้อยกว่าการได้รับยาเพียงอย่างเดียว ซึ่งจากผลการศึกษาดังกล่าวชี้ให้เห็นว่าภูมิปัญญาไทยที่มีการใช้อยู่ในท้องถิ่นเป็นสิ่งที่มีค่า ถ้าจะนามาพัฒนา ศึกษาวิจัย ปรับประยุกต์ใช้ให้เหมาะสม เพื่อให้ประชาชนเกิดการพึ่งตนเอง ลดอันตรายจากการใช้ยา จึงเป็นวิธีหนึ่งที่เหมาะสมที่ควรนามาเผยแพร่ความรู้สู่ประชาชนต่อไป

สูตรการทำลูกประคบสมุนไพรอย่างง่ายสาหรับอาการปวดข้อและเข่าเสื่อม ประกอบด้วย
   1. หัวไพลสด 500 กรัม
   2. ขมิ้นชันสด 500 กรัม
   3. การบูร 2 ช้อนโต๊ะ
   4. เกลือ 2 ช้อนโต๊ะ
  สูตรการทาลูกประคบทั่วไป มักจะเพิ่มผิวมะกรูด ตะไคร้ ใบมะขาม ใบส้มป่อยรวมไปด้วย ในที่นี้ท่านจะใช้สมุนไพรเพียงลาดับที่ 1 ถึง 4 ก็พอแล้วหรือจะเพิ่มสมุนไพรอื่นตามสูตรก็ได้

วิธีการทาลูกประคบสมุนไพร

1. หั่นเหง้าไพลและขมิ้นชัน แล้วนามาตาให้ละเอียดเล็กน้อย 2. นาสมุนไพรที่เตรียมในข้อ 1 มาผสมกับการบูร และเกลือให้เป็นเนื้อเดียวกัน 3. แบ่งตัวยาที่ได้ในข้อ 2 แบ่งเป็น 2 ส่วนเท่าๆ กัน ห่อด้วยผ้าขาวที่เตรียมไว้ รัดให้แน่นด้วยเชือก จะได้
ลูกประคบ 2 ลูก
2. คลึงกล้ามเนื้อบริเวณต้นขา กล้ามเนื้อรอบข้อเข่า และปลีน่อง ประมาณ 5 นาที
3. นาลูกประคบที่นึ่งจนร้อน (10นาที) มาทดสอบความร้อนบริเวณท้องแขน เพื่อไม่ให้ร้อนมากเกินไป จากนั้นนาไปคลึงและประคบบริเวณข้อเข่า กล้ามเนื้อต้นขา และปลีน่อง
4. ในการวางลูกประคบสมุนไพรบนผิวหนังบริเวณข้อเข่าในช่วงแรกของการประคบนั้นต้องทาด้วยความรวดเร็ว ไม่ประคบนานจนเกินไป เพราะบุคคลจะทนความร้อนได้น้อย บางรายอาจจะทาให้ผิวหนังไหม้หรือพองได้
5. เมื่อลูกประคบสมุนไพรคลายความร้อนลง (ประมาณ 5 นาที) ให้วางลูกประคบอีกลูกหนึ่งที่นึ่งไว้มาประคบแทน และนาลูกประคบที่ไม่ค่อยร้อนแล้วลงนึ่งทาซ้าจนครบเวลาประมาณ 30

[b]ประโยชน์ของการประคบความร้อนด้วยสมุนไพร[/b]

  1. การประคบความร้อนด้วยสมุนไพร สามารถลดอาการปวดข้อเข่าได้ในด้านการลดการเกร็งหรือความตึงตัวของกล้ามเนื้อ ซึ่งอาการเกร็งหรือความตึงตัวของกล้ามเนื้อ เกิดจากการใช้กล้ามเนื้อเป็นระยะเวลานาน ทาให้กล้ามเนื้อบริเวณนั้นขาดเลือดไปเลี้ยง จึงทาให้เกิดอาการเกร็งหรือความตึงตัวของกล้ามเนื้อได้
  2. การประคบความร้อนด้วยสมุนไพร สามารถลดอาการปวดจากตัวยาสมุนไพร ซึ่งได้แก่ ไพล ใบไพลซึ่งน้ามันไพลที่อยู่ในตัวสมุนไพรดังกล่าว จะมีสรรพคุณ ลดการอักเสบ แก้ปวดข้อ ทาให้กล้ามเนื้อคลายตัว แก้เคล็ดขัดยอก ฟกช้า จากผลการศึกษาของ ศาสตราจารย์ ศศิธร วสุวัต และคณะ (2534)3 ได้ศึกษาทดลองนาครีมไพลไปทดลองในผู้ป่วยที่มีอาการอักเสบ เจ็บปวดกล้ามเนื้อบริเวณ คอ บ่า เอวและเข่า พบว่า ครีมไพลลดอาการอักเสบและอาการปวดได้ในระยะเวลาที่รวดเร็ว และได้นามาทดลองในอาสาสมัครประมาณ 150 คน โดยใช้ครีมรักษาอาการเคล็ด ปวด บวมของกล้ามเนื้อเข่า ข้อเท้าแพลง พบว่า ได้ผลในการลดอาการเคล็ด ปวด บวม ของกล้ามเนื้อเข่าและข้อเท้าเป็นที่น่าพอใจ นอกจากนี้การบูรยังช่วยแต่งกลิ่นให้หอม ใช้บรรเทาอาการปวดหลัง ปวดข้อ และข้อบวม โดยทาให้กล้ามเนื้อคลายตัว เมื่อถูนวดบริเวณผิวหนัง จะกระตุ้นการไหลเวียนโลหิตได้อีกด้วย
  3. ลดอาการปวดข้อเข่าจากการคลึงกล้ามเนื้อ การคลึงมีผลต่ออาการปวด กล่าวคือ การคลึงจะทาให้เซลล์ที่ตายหลุดลอกออก ซึ่งจะช่วยให้ต่อมเหงื่อ รูขุมขน และต่อมต่างๆ ใต้ผิวหนังไม่เกิดการอุดตัน สามารถทางานได้ดีขึ้น บริเวณที่นวดคลึงจะมีผิวหนังแดงนั่นแสดงว่าการไหลเวียนของโลหิตบริเวณนั้นเพิ่มขึ้น ทาให้ลดการคั่งของสารที่ก่อให้เกิดอาการปวดบริเวณเข่า และข้อลงได้
  4. ลดอาการปวดข้อเข่าจากการสูดดมกลิ่นหอมของสมุนไพร กลิ่นหอมเกิดจากน้ามันหอมระเหย จากไพล ขมิ้นชัน และการบูร เมื่อได้รับความร้อนกลิ่นหอมจะมากขึ้น ถ้าผู้ป่วยที่คุ้นเคยและชอบกลิ่นหอมสมุนไพรแล้วก่อให้เกิดความพึงพอใจ จึงมีผลต่อร่างกายและอารมณ์ส่งผลไปสู่สมอง ทาให้ร่างกายเกิดการผ่อนคลาย และสามารถนอนหลับได้ดีขึ้น นอกจากนี้ยังมีผลโดยอ้อมต่อการลดอาการปวด คือ เมื่อผู้ป่วยเกิดความพึงพอใจ จะเกิดการกระตุ้นการทางานของระบบ Limbic ในส่วนการรับรู้อารมณ์ด้านนอก โดยหลั่งสาร endorphine ออกมา เกิดความรู้สึกผ่อนคลาย ลดปวดได้
  5. การประคบร้อนลดอาการข้อเข่าฝืด โดยการลดการอักเสบและการติดขัดของข้อต่อ เพิ่มความยืดหยุ่นของเนื้อเยื่อคอลลาเจนในข้อที่มีการหดรั้ง เกิดการยืดหยุ่นสามารถเคลื่อนไหวได้สะดวก ลดอาการปวดข้อเข่าและข้อเข่าฝืดขณะมีการเคลื่อนไหวและเพิ่มการทางานของเอนไซม์ ในลูกประคบมีขมิ้นชัน ซึ่งมีสรรพคุณตามตารายาไทย ลดอาการอักเสบ ใช้รักษาโรคไขข้ออักเสบและบรรเทาอาการเคล็ดขัดยอก โดยตัวยาของขมิ้นที่มีฤทธิ์ต้านการอักเสบ เมื่อถูกความร้อนตัวยาจะซึมผ่านผิวหนังมีผลไปยับยั้งการสร้างกรดอราซิโดนิค เช่น พรอสตาแกลนดิน เบรดีไคนิน และลิวโคไตร์นิน เป็นต้น เมื่ออาการอักเสบลดลง การเคลื่อนไหวก็มากขึ้น ลดความรุนแรงของโรคข้อเข่าเสื่อมได้

ข้อควรระวัง
ในด้านการไหม้พองของผิวหนัง ถ้าความร้อนสูงและบางรายผิวหนังบาง มีอาการชา ความไวต่อความร้อนลดลง จะทาให้เป็นแผลได้ ไม่ควรประคบในขณะที่มีอาการอักเสบ เช่น ปวด บวม แดง และร้อนอย่างรุนแรงหรือมีแผล

โดย นพท.สุพรรณิกา ใจสมัน