จากที่ได้กล่าวไว้แล้วในบทความเรื่องการผดุงครรภ์ไทยสาคัญอย่างไรต่อมารดาหลังคลอดซึ่งจะพบว่าบทบาทของผดุงครรภ์ไทยในปัจจุบันเน้นไปที่การดูแลมารดาในระยะหลังคลอดโดยเฉพาะในช่วง 2 เดือนแรก เนื่องจากกระบวนการตั้งครรภ์และกระบวนการคลอดทาให้มารดาหลังคลอดบุตรใหม่ๆ มีปัญหาสุขภาพและจาเป็นต้องได้รับกระบวนการฟื้นฟู ส่วนใหญ่พบว่ามารดาหลังคลอดมักเผชิญกับปัญหาต่างๆ ดังต่อไปนี้
       อาการอ่อนเปลี้ยเพลียแรง หน้ามืดตาลาย เนื่องจากมีการเสียเลือด เสียเหงื่อ และเสียแรงมากในขณะที่คลอด และมีของเสียตกค้างหลังการคลอด สามารถป้องกันและแก้ไขได้โดย การรักษาความอบอุ่นของร่างกาย พักผ่อนให้พอเพียง ไม่ทางานหนัก ไม่ใช้สายตามาก รับประทานอาหารที่ย่อยง่าย ดูดซึมเร็ว มีกากใย ควรดื่มน้ำมากๆ รับการนวดตัวเพื่อลดความเมื่อยล้า อบไอน้ำสมุนไพร รับประทานยาหอม บารุงหัวใจ และยาฟอกเลือด

       อาการปวดเมื่อย ปวดระบมตามบั้นเอว สะโพก ต้นขา บ่า สะบัก และข้อนิ้วมือ เนื่องจากการอุ้มท้อง และเบ่งคลอด แก้ไขโดยการยืดดัดตนเอง รับการนวดประคบ (สมุนไพร, หม้อเกลือ, ก้อนเส้า)

       มดลูก กระบังลมหย่อน หน้าท้องยื่น (ชาวบ้านบางแห่งเรียก มดลูกไหล) และเจ็บมดลูก น้ำคาวปลาไม่เดิน ป้องกันแก้ไขโดยใช้ผ้ารัดหน้าท้อง ยืดดัดตัวเอง นอนคว่าเอามดลูกกดทับบนก้อนผ้า ไม่ปล่อยให้ท้องผูก รับการนวดประคบ (สมุนไพร, หม้อเกลือ, ก้อนเส้า) บริเวณบั้นเอว สะโพก ต้นขา หน้าท้อง เต้านม และอบสมุนไพร

       เจ็บแผลฝีเย็บ ช่องคลอด และปวดขัดเวลาปัสสาวะ ป้องกันโดยการล้างให้สะอาดและเช็ดให้แห้งทุกครั้งหลังการถ่ายอุจจาระและปัสสาวะ รวมทั้งระวังไม่ให้เกิดอาการท้องผูก สามารถลดอาการเจ็บแผลได้โดยการแช่น้ำด่างทับทิม และการนั่งถ่านรมไอสมุนไพรอุ่นๆ

       อาการคัดเต้านม น้ำนมน้อยหัวนมบอด ป้องกันแก้ไขโดยการนวด ประคบด้วยสุญญากาศ(กอกลม) ดึงและหนีบหัวนมด้วยไม้หนีบ รับประทานอาหารประเภทแกงเลียง หัวปลี และยาประสะน้ำนม ยาบารุงน้ำนม

       ผิวหนังเป็นคราบดาบริเวณรักแร้ ซอกคอ สะโพก ก้น ขาหนีบ ท้องลาย สะโพกลาย เนื่องจากผิวหนังมีการยืดหดตัวสูง หน้าเป็นฝ้า ผมร่วง เนื่องจากมีการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมน ลาตัวมีกลิ่นเหงื่อเนื่องจากมีการขับเหงื่อมาก แก้ไขโดยการอบสมุนไพร การขัดผิวด้วยสมุนไพร และการอาบน้ำสมุนไพร

       ปัจจุบันได้มีการนาวิธีการฟื้นฟูสุขภาพหลังคลอดดังกล่าวมาจัดเป็นคอร์สเพื่อให้บริการกันมากขึ้นทั้งในส่วนของภาครัฐและเอกชน อย่างไรก็ตามในการฟื้นฟูหลังคลอดไม่ว่ากรณีใดๆ ผู้เป็นมารดาควรเลือกรับบริการกับผู้ประกอบโรคศิลปะด้านการแพทย์แผนไทยหรือผู้ที่มีความรู้ความชานาญด้านการผดุงครรภ์ไทยโดยตรง ซึ่งจะทาให้การฟื้นฟูสุขภาพมีความปลอดภัยและเกิดประสิทธิผลสูงสุด

โดย นพท.สิรินทิพย์ วิชญวรนันท์