กลับมาพบกันอีกครั้งนะคะกับเรื่องของประจำเดือน เป็นเรื่องที่มีความละเอียด และมีความหลากหลายรูปแบบ ในครั้งนี้มาคุยกันในเรื่องของประจำเดือนกับอาการไข้ หรือที่เราได้ยินกันบ่อยๆว่าไข้ทับระดู หรือระดูทับไข้ ซึ่งทางแพทย์แผนไทยเรียกว่า “โลหิตปกติโทษอันบังเกิดแต่ขั้วดี” มีลักษณะคือ เมื่อมีระดูมาทำให้เป็นไข้ไป 4 วัน 5 วัน ให้เชื่อม(เซื่องซึม)ไป ไม่รู้ว่าค่ำว่ารุ่ง แลนอนสะดุ้งหวาด เจรจาด้วยผี คนสมมติว่าขวัญไปกินเถื่อน(ขวัญที่ออกไปจากร่างกาย ทำให้มีอาการสะดุ้งผวา ตกใจง่าย) เพราะว่าโลหิตนั้นทำ เมื่อจะบังเกิดนั้นให้คลั่ง (กระวนกระวาย เพ้อ ฟั่นเฟือน) มักขึ้งโกรธ ให้สวิงสวาย (ใจหวิว คลื่นไส้ ตาพร่า จะเป็นลม) หาแรงมิได้ กระทำให้ตัวร้อนเป็นเปลว หาสมปฤดีมิได้ (ไม่มีสติหรือความรู้สึกตัว) (คัมภีร์มหาโชตรัต ตำราการแพทย์ไทยเดิม เล่มที่ 1 ฉบับชำระ พ.ศ.2550) โดยมียารักษาอาการดังกล่าว ได้แก่

1. ยาประทุมเกสรา ประกอบด้วย จันทน์ทั้ง 2 อบเชยทั้ง 2 กระดอม บอระเพ็ด แห้วหมู สิ่งละ 2 ส่วน โกฐทั้ง 5 บัวน้ำทั้ง 5 สิ่งละ 4 ส่วน และเบญจกูลตามพิกัด ต้มตามวิธีให้กิน
2. ยามหาทิพรส ประกอบด้วย โกฐทั้ง 9 เทียนทั้ง 7 เปราะหอม กระดอม บอระเพ็ด แห้วหมู มะตูมอ่อน ตรีผลา จุกโรหินี ผลสารพัดพิษ ผลจันทน์ ดอกจันทน์ กระวาน กานพลู อบเชยทั้ง 2 สิ่งละ 2 ส่วน ดอกสะเดา 4 ส่วน ตรีกฏุกตามพิกัด บดทำแท่ง แทรกพิมเสนให้กิน
3. ยาโอสถทิพคุณ ประกอบด้วย โกฐทั้ง 5 เทียนทั้ง 5 ผลจันทน์ ดอกจันทน์ จันทน์ทั้ง 3 สมอทั้ง 3 มะขามป้อม พริกไทย สิ่งละ 1 ส่วน อบเชย สมุลแว้ง ชะเอมเทศ กฤษณา กะลำพัก ชะลูด ขอนดอก แก่นสนสักขี บอระเพ็ด สิ่งละ 2 ส่วน แห้วหมู มะตูมอ่อน จุกโรหินี สังกรณี เนระพูสี สิ่งละ 3 ส่วน กระวาน กานพลู เทพธาโร แส้ม้าทะลาย โลดทะนง สิ่งละ 4 ส่วน เลือดแรด ฝางเสน สิ่งละ 5 ส่วน ดอกคำฝอย 6 ส่วน เบญจกูลตามพิกัด บดทำแท่งไว้ ละลายน้ำกระสายอันควรแก่โรค แทรกพิมเสน

ตารางแสดงสรรพคุณของสมุนไพรต่างๆ ในตำรับ

จากการวิเคราะห์ตำรับยาทั้ง 3 ตำรับ พบว่า ทุกตำรับจะมีรสยาออกไปทางขม เผ็ดร้อน และมี บอระเพ็ด แห้วหมู อบเชย และโกฐ ซึ่งมีสรรพคุณในการลดไข้ทุกชนิด แก้ไข้เรื้อรัง ขับเหงื่อ ขับลม ชูกำลัง อีกทั้งในแต่ละตำหรับนั้นมีตัวยาที่ช่วยบำรุงเลือด บำรุงหัวใจ บำรุงธาตุในร่างกายประกอบกันไปด้วย ซึ่งช่วยลดอาการไข้ตัวร้อนได้โดยไม่กระทบกับประจำเดือน

อ้างอิง:

1. ตำราการแพทย์ไทยเดิม (แพทยศาสตร์สงเคราะห์ ฉบับอนุรักษ์) เล่มที่1 ฉบับชำระ พ.ศ.2550
2. รายงานปฏิบัติการคณาเภสัช คณะการแพทย์แผนไทย มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์
3. เครื่องยาไทย 1. วุฒิ วุฒิธรรมเวช
4. www.phargarden.com
5. www.thaicrudedrug.com
6. www.samunpri.com

บทความโดย นางสาวสลิลทิพย์ ฟุ้งธรรมสาร นักวิทยาศาสตร์สุขภาพ โรงพยาบาลการแพทย์แผนไทยสงขลานครินทร์