Jul072014

พืชสมุนไพร:ความเชื่อในการเลือกใช้ตามภูมิปัญญาชาวใต้

All rights reserved by TTME-PSU

บทความโดย ผศ.ดร.อรทัย เนียมสุวรรณ

คนไทยโบราณมีความเชื่อในเรื่องไสยศาสตร์ ทำให้ไสยศาสตร์เข้ามาเกี่ยวข้องในทุกมิติของการดำรงชีวิต ซึ่งรวมทั้งการใช้พืชสมุนไพร สำหรับหมอพื้นบ้านภาคใต้ เมื่อจะเก็บพืชเพื่อใช้ปรุงยา จะต้องมีการขอกับเจ้าป่าซึ่งถือว่าเป็นเจ้าของ ต้นไม้ สัตว์ และทรัพยากรอื่นๆ ในป่านั้น โดยการนำเทียน หมาก เงิน (1-2 สลึง) ทำพิธีกรรมเพื่อขอเก็บต้นไม้ และกล่าวคำขอ ระบุว่าจะเอาส่วนไหน ไปใช้รักษาโรคอะไร กับใคร ซึ่งเรียกพิธีกรรมดังกล่าวว่า “การพลี”

ในการเลือกพืชสมุนไพร หรือเภสัชวัตถุอื่นๆ ในการปรุงยารักษาโรคใดๆ ทฤษฎีทางการแพทย์แผนไทยจะคำนึงถึงรสยาเป็นหลัก แต่นอกเหนือจากนั้น การแพทย์พื้นบ้านซึ่งเป็นการเรียนรู้จากประสบการณ์ของกลุ่มชนหนึ่ง ยังมีเรื่องของความเชื่อในการเลือกใช้พืชสมุนไพรด้วย ไม่เว้นแม้กระทั่งทางการแพทย์พื้นบ้านของประเทศแถบตะวันตกก็มีความเชื่อเกี่ยวกับการเลือกใช้พืชเช่นกัน โดยเชื่อว่าสมุนไพรที่มีรูปร่างเหมือนกับอวัยวะใดของร่างกายจะมีสรรพคุณในการรักษาโรคที่เกิด ณ อวัยวะนั้นได้ เช่น ลิเวอร์เวิร์ต (Liverwort) ซึ่งมีรูปร่างคล้ายตับ เชื่อว่าใช้รักษาโรคตับได้ โดยความเชื่อดังกล่าว เรียกว่า Doctrin of Signatures ซึ่งพบในทางการแพทย์พื้นบ้านของทั่วโลก

การแพทย์พื้นบ้านภาคใต้ มีความเชื่อเกี่ยวกับการใช้พืชสมุนไพร ดังนี้

1.ความเชื่อเรื่อง “สี” ของพืชกับการรักษาโรค
1.1 พืชที่มีส่วนของพืชเป็นสีแดง เช่น ดอก ใบ ต้น หรือน้ำยางสีแดง เชื่อว่า ช่วยรักษาโรคในกลุ่มโลหิตสตรี เช่น เจตมูลเพลิงแดง มีดอกสีแดง ใช้ราก บำรุงโลหิตระดู ผักแพวแดง มีใบและทั้งต้นสีแดง ใช้ทั้งต้น บำรุงโลหิตสบู่เลือด มีน้ำยางสีแดง ใช้เหง้า บำรุงโลหิต
1.2 พืชที่มีดอกสีเหลือง เชื่อว่า ช่วยรักษาโรคที่ระบบผิวหนัง ทั้งนี้เพราะสีเหลืองเป็นสีผิวของชาวเอเชียโดยทั่วไป เช่น ชุมเห็ดเทศ ใช้ใบสด รักษากลากเกลื้อน ฝีและแผลพุพอง บานบุรี ใช้ดอก รักษาโรคผิวหนัง ดาวเรือง ใช้ทั้งต้น รักษาโรคผิวหนัง
1.3 พืชที่มีดอกสีขาว เชื่อว่า รักษาโรคทางระบบประสาท และอาการไข้ได้ โดยเชื่อว่าสีขาวจะทำความร้อนให้ลดลง เช่น มะลิ ใช้ดอก ทำให้จิตใจชุ่มชื่น นอนหลับได้ดี ปีบ ใช้ดอก ลดไข้ และอาการปวดหัวได้

2. ความเชื่อเรื่อง“ชื่อ” พื้นบ้านของพืชกับการรักษาโรค
2.1 พืชสมุนไพรบำรุงกำลัง มักมีชื่อที่เกี่ยวข้องกับสัตว์ที่มีพละกำลังมาก เช่น กำลังวัวเถลิง กำลังหนุมาน กำลังควายถึก บ่าวม้ามืด
2.2 พืชสมุนไพรบำรุงน้ำนมมารดา มักมีชื่อเกี่ยวกับคำว่า “นม” เช่น นมวัว น้ำนมราชสีห์ นมแมว นมเหมีย (นมเมีย)
2.3 พืชสมุนไพรแก้อาการพิษสัตว์กัดต่อย แก้พิษงู มักจะมีชื่อเกี่ยวกับ“พญานาค” ซึ่งเป็นสัตว์ในเทพนิยายที่มีอิทธิฤทธิ์ มากกว่าสัตว์เล็กสัตว์น้อย รวมทั้งงู ทุกชนิด เช่น เกล็ดนาคราช เถานาคราช

3. ความเชื่อเรื่อง “ลักษณะวิสัย” ของพืช กับสรรพคุณ
3.1 พืชจำพวกเถา มักใช้รักษาอาการปวดเมื่อย เส้นเอ็นตึง เพราะเชื่อว่าลักษณะเถาจะเหมือนกับลักษณะเส้นเอ็น และเส้นเลือดตามร่างกาย เช่น เถาวัลย์เปรียง เถาเอ็นอ่อน เถามวก

4. ความเชื่ออื่นๆ
4.1 พืชที่มีชื่อว่า ขบเขี้ยว (Oxyceros bispinosus (Griff.) Tirveng.) มีหนาวโค้งที่ข้อ คล้ายเขี้ยวงู จึงเชื่อว่าถ้าพกพาไว้ เวลาเข้าป่างูจะไม่กัด
4.2 ความเชื่อเรื่องสตรีกับการห้ามเก็บพืชสมุนไพร เช่น หญิงมีประจำเดือนห้ามเก็บสาระแหน่ เพราะจะทำให้ต้นสาระแหน่ตายได้ หญิงตั้งครรภ์ห้ามเก็บสะเดาดง เพราะจะทำให้แท้งได้
4.3 การเก็บพืชสมุนไพรบางชนิด ห้ามไม่ให้เงาของผู้เก็บทับต้นไม้นั้น เพราะจะทำให้ฤทธิ์ของตัว ยาหมดลง เช่น ต้นมะเดื่มชุมพร เมื่อต้องการเก็บไปรักษาอาการปวดตามข้อ

Read 999 times Last modified on Thursday, 06 June 2013 07:18

Leave a comment

*ร่วมแสดงความคิดเห็นอย่างสร้างสรรค์